Ömrünü Tamamlamış Araçlar Tüzüğü , otomotiv sektöründe geri dönüşüm oranlarını artırmayı ve kullanım ömrünü tamamlayan araçların kontrolsüz şekilde başka ülkelere gönderilmesini önlemeyi amaçlıyor. Düzenlemenin, her yıl 10-12 milyon aracın kullanım ömrünü tamamladığı AB otomotiv pazarında önemli bir dönüşüm başlatması bekleniyor.
Türkiye’de ise hurda araç sahiplerinin gözü uzun süredir ÖTV indirimi ve hurda araç teşviki konusunda Meclis’ten çıkacak kararda. Daha önce farklı dönemlerde uygulanan teşvikler sayesinde eski araçların trafikten çekilmesi ve yeni araç alımının desteklenmesi hedeflenmişti. Ancak son dönemde gündeme gelen tekliflere rağmen Türkiye’de yeni bir hurda araç teşviki henüz kesinleşmiş değil.
AB’nin Yeni Hurda Araç Düzenlemesi Yürürlüğe Girdi
Avrupa Birliği’nin Ömrünü Tamamlamış Araçlar Tüzüğü 13 Ağustos’ta yürürlüğe girdi . Düzenlemenin temel hedeflerinden biri, otomobillerin üretim aşamasından kullanım ömrünün sonuna kadar daha sürdürülebilir hale getirilmesi oldu.
Yeni sistemle birlikte araçların daha kolay sökülmesi, parçalarının ayrıştırılması ve geri dönüştürülebilmesi amaçlanıyor. Böylece kullanım ömrünü tamamlayan otomobillerin yalnızca hurda olarak değerlendirilmesi yerine, içerdikleri değerli hammaddelerin yeniden ekonomiye kazandırılması hedefleniyor.
Yeni Otomobillerde Geri Dönüştürülmüş Plastik Kullanımı Artırılacak
Düzenlemenin dikkat çeken maddelerinden biri, yeni araçlarda kullanılacak geri dönüştürülmüş plastik miktarına yönelik hedefler oldu.
Buna göre yeni araçlarda kullanılan plastiklerin 2032 yılından itibaren en az yüzde 15’inin geri dönüştürülmüş malzemeden oluşması öngörülüyor. Bu oran 2036 yılından itibaren yüzde 25’e çıkarılacak .
Çelik ve alüminyum gibi diğer önemli otomotiv hammaddeleri için de ilerleyen süreçte geri dönüştürülmüş içerik hedeflerinin belirlenmesi planlanıyor. Böylece otomobil üretiminde yalnızca yakıt tüketimi ve emisyon değerleri değil, kullanılan malzemelerin yaşam döngüsü de daha fazla önem kazanacak.
Hurda Araçların AB Dışına İhracatı Sınırlandırılacak
Yeni düzenlemenin en önemli başlıklarından biri, kullanım ömrünü tamamlamış araçların AB dışına gönderilmesine yönelik sınırlama oldu.
Düzenlemeye göre 2031 yılının ortasından itibaren yalnızca trafiğe çıkmaya elverişli araçların AB dışına ihraç edilmesine izin verilmesi planlanıyor. Böylece kullanım ömrünü tamamlamış araçların ikinci el otomobil görünümü altında üçüncü ülkelere gönderilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Bu düzenleme Türkiye açısından da yakından takip ediliyor. Çünkü Avrupa otomotiv pazarındaki hurda ve ikinci el araç hareketliliği, Türkiye dahil AB dışındaki ülkeleri de doğrudan etkileyebiliyor.
Her Yıl Milyonlarca Araç Kullanım Ömrünü Tamamlıyor
Avrupa Birliği'nde her yıl yaklaşık 10-12 milyon araç kullanım ömrünü tamamlıyor . Bu araçların önemli bir bölümünün geri dönüşüm sürecine alınması, otomotiv sektörünün hammadde ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlayabilir.
Özellikle alüminyum, bakır ve nadir toprak elementleri gibi değerli materyallerin geri kazanılması hedefleniyor. Bu kaynakların yeniden kullanılması, hem hammadde ihtiyacının azaltılmasına hem de üretim sürecindeki çevresel etkinin düşürülmesine katkı sağlayacak.
Düzenleme bu yönüyle yalnızca eski araçların trafikten çekilmesini değil, otomotiv sektöründe daha kapsamlı bir döngüsel ekonomi modeli oluşturulmasını hedefliyor.
Türkiye’de Hurda Araç Teşviki Beklentisi Sürüyor
Türkiye’de ise milyonlarca araç sahibi, hurda araç teşviki konusunda yeni bir düzenleme yapılmasını bekliyor. Geçmiş yıllarda uygulanan teşviklerde belirli yaşın üzerindeki araçların hurdaya ayrılması karşılığında yeni otomobil alımında ÖTV avantajları sağlanmıştı.
Bu uygulamaların temel amacı, trafikte bulunan yaşlı araçların sayısını azaltmak, çevre kirliliğini düşürmek ve otomotiv sektöründeki araç parkını yenilemekti.
Son yıllarda hurda araç teşvikiyle ilgili çeşitli kanun teklifleri TBMM gündemine taşındı. Ancak şu ana kadar yeni bir hurda araç teşvikinin yürürlüğe girdiğine ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor . Bu nedenle Avrupa Birliği’nde alınan son kararın Türkiye’de doğrudan bir ÖTV indirimi veya hurda araç teşviki başlattığı şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor.
Yeni Düzenleme Türkiye’yi Dolaylı Olarak Etkileyebilir
AB’nin aldığı karar, Türkiye’deki araç sahipleri açısından doğrudan bir teşvik anlamına gelmese de otomotiv sektörünü dolaylı olarak etkileyebilir.
Avrupa’da hurda araçların ihracatının sınırlandırılması, ikinci el araç piyasasındaki arzın ve araçların ülkelere dağılımının değişmesine neden olabilir. Aynı zamanda geri dönüştürülmüş malzeme kullanımının zorunlu hale gelmesi, Avrupa pazarına araç üreten veya bu pazara parça tedarik eden şirketlerin üretim süreçlerini yeniden düzenlemesini gerektirebilir.
Türkiye otomotiv sektörünün Avrupa pazarıyla güçlü bağlantıları bulunması nedeniyle söz konusu değişikliklerin üreticiler, yan sanayi ve geri dönüşüm sektörü açısından yakından izlenmesi bekleniyor.
Hurda Araçlarda Yeni Dönem Geri Dönüşümü Öne Çıkarıyor
Avrupa Birliği’nin yeni düzenlemesi, hurda araç konusunu yalnızca eski otomobillerin trafikten çekilmesi meselesi olmaktan çıkarıyor. Geri dönüşüm, hammadde kazanımı ve araçların yeniden kullanılabilir parçalarının ekonomiye kazandırılması düzenlemenin merkezinde yer alıyor.
Türkiye’de ise araç sahiplerinin beklediği konu daha çok hurda araç karşılığında sağlanabilecek ÖTV avantajı ve yeni otomobil alım desteği olarak öne çıkıyor. Bu nedenle AB’de yürürlüğe giren düzenleme ile Türkiye’de beklenen hurda teşvikinin birbirinden ayrı konular olduğu unutulmamalı.
Önümüzdeki yıllarda Avrupa’daki yeni kuralların otomotiv üretimine ve ikinci el araç piyasasına etkisi daha net ortaya çıkacak. Türkiye’de ise milyonlarca araç sahibinin beklediği hurda teşviki konusunda gözler yeni yasal düzenlemelere çevrilmiş durumda. Şu aşamada kesinleşen gelişme AB’nin geri dönüşüm ve hurda araç ihracatına ilişkin yeni kuralları olurken, Türkiye’de ÖTV destekli yeni bir hurda araç teşviki için henüz resmi bir yürürlük kararı bulunmuyor.