Analist ve tüccarlar, Orta Doğu’daki savaşın bölgesel üretimi sekteye uğratması ve Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırılarının etkisiyle önümüzdeki aylarda motorin arzının daha da daralabileceği uyarısında bulunuyor. Rafineri kapasitesinin birçok bölgede sınırlarına yaklaşması, sınırlı yakıt stokları ve kış aylarında artması beklenen tüketim, piyasalardaki baskıyı artırıyor.
Orta Doğu ve Rusya’daki Yakıt İhracatı Geriledi
Küresel motorin piyasasındaki sıkıntının en önemli nedenleri arasında Orta Doğu ve Rusya’daki rafinaj faaliyetlerinde yaşanan kayıplar gösteriliyor. Basra Körfezi’nde altı aydan uzun süredir devam eden savaşın bölgedeki üretim ve ihracatı olumsuz etkilediği belirtilirken, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırıları da yakıt arzında ek baskı oluşturuyor.
Vitol Group CEO’su Russell Hardy , Asya Pasifik Petrol Konferansı’nda yaptığı değerlendirmede, Orta Doğu ve Rusya’daki önemli rafinaj merkezlerinden kaybedilen yakıt ihracatının her bir bölgede günlük yaklaşık 2 milyon varile ulaştığını söyledi. Hardy, küresel rafineri sisteminin bu kaybı telafi etmekte zorlandığını belirtti.
Rafineriler Kapasitelerinin Sınırına Ulaştı
Hardy’ye göre, diğer bölgelerde faaliyet gösteren rafineriler mevcut koşullarda yüksek kapasiteyle çalışıyor . Ancak bu tesislerin üretimi daha fazla artırmasının kısa vadede kolay olmadığı ifade ediliyor.
Tüketicilerin yaşanan arz sıkıntısını karşılamak için damıtılmış yakıt stoklarına yönelmesi , mevcut stokların da hızla azalmasına neden oluyor. Hardy, küresel rafineri kapasitesinin stoklardaki düşüşü durduracak seviyede kullanılamadığını belirterek piyasadaki baskının sürdüğüne dikkat çekti.
Bu durum, özellikle motorin gibi taşımacılık, sanayi ve tarım açısından kritik öneme sahip yakıtlarda fiyatların yüksek seyretmesine neden olabilir.
Motorin Fiyatları Ham Petrolü Geride Bıraktı
Motorin piyasasında yaşanan hareketlilik, ham petrol fiyatlarındaki yükselişin de önüne geçti. ICE motorin referans fiyatındaki artışın Brent petrol fiyatındaki yükselişin iki katından fazla olduğu belirtiliyor.
Motorin fiyatlarındaki bu hızlı yükseliş, ham petrol fiyatlarının görece daha istikrarlı seyrettiği bir dönemde dahi enflasyonist baskıların artmasına yol açıyor. Çünkü motorin fiyatları yalnızca bireysel tüketicileri değil, lojistik, tarım, sanayi ve ticaret sektörlerini de doğrudan etkiliyor.
Ham petrol fiyatlarının ise Temmuz ayından bu yana ilk kez 100 dolar seviyesine yaklaşmaya başlaması , enerji piyasalarındaki risklerin daha da büyüyebileceğine ilişkin endişeleri artırıyor.
ABD’de Motorin Fiyatları Rekor Kırdı
Küresel arz sıkıntısının etkileri ABD piyasasında da görülüyor. ABD’de perakende motorin fiyatlarının Haziran 2022’deki önceki zirveyi aşarak rekor seviyelere ulaştığı bildiriliyor.
Yüksek motorin marjları, Rusya ve Orta Doğu dışındaki rafinerileri üretimi artırmaya teşvik ediyor. Rafineriler, yüksek fiyatlardan yararlanmak ve piyasadaki açığı kapatmak için mümkün olan en yüksek kapasitede çalışıyor.
Ancak analistler, bu üretim temposunun sürdürülebilirliği konusunda uyarıyor. Rafineri ekipmanlarının uzun süre yüksek kapasitede çalıştırılması, teknik arıza riskini artırıyor . Olası bir arızanın düşük seviyedeki tampon stoklarla birleşmesi halinde motorin piyasasındaki sıkıntının çok daha ciddi bir boyuta ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Uzun Süreli Üretim Baskısı Yeni Riskler Yaratıyor
Rafinerilerin kapasite sınırlarına yaklaşması, piyasadaki sorunun yalnızca mevcut arz kaybından ibaret olmadığını gösteriyor. Tesislerin uzun süre maksimum kapasiteye yakın çalışması, planlı veya plansız bakım ihtiyacını artırabilir.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde ortaya çıkabilecek herhangi bir rafineri arızası veya üretim kesintisi , zaten sıkışık olan piyasada fiyatların daha da yükselmesine yol açabilir. Özellikle stok seviyelerinin düşük olduğu dönemlerde küçük çaplı bir kesintinin dahi fiyatlar üzerinde büyük etkiler oluşturabileceği belirtiliyor.
Küresel enerji piyasalarında bu nedenle yalnızca petrol üretim miktarları değil, rafineri kapasitesi ve ürün stokları da yakından takip ediliyor.
Uzmanlar Kış Ayları İçin Uyardı
Kuwait Petroleum yetkilisi Şeyh Khaled Al-Sabah , küresel rafineri sisteminin mevcut koşullarda yıl sonuna kadar dayanmasının bile önemli bir başarı olacağını söyledi.
Al-Sabah, piyasada çok yakında ciddi bir yakıt kıtlığı yaşanması riskine dikkat çekti. Özellikle Avrupa’nın motorin konusunda dış kaynaklara olan bağımlılığı nedeniyle bölgenin daha fazla baskı altında kalabileceği değerlendiriliyor.
Kuzeybatı Avrupa açısından ise kış ayları kritik bir dönem olarak öne çıkıyor. Hava sıcaklıklarının düşmesiyle birlikte ısınma ve ulaşım kaynaklı yakıt tüketiminin artması bekleniyor. Bu durum, mevcut arz açığının daha görünür hale gelmesine neden olabilir.
ABD İhracatı Avrupa’yı Şimdilik Destekliyor
ABD’den Avrupa’ya yapılan motorin sevkiyatlarının artması, özellikle ithalata bağımlı Avrupa ülkelerindeki arz sıkıntısının hafifletilmesine katkı sağlıyor. Ancak ABD’nin ihracatındaki artışın kalıcı bir çözüm olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.
ABD’nin motorin ihracatını artırmasına rağmen üretimini aynı ölçüde yükseltmemesi, kış aylarında yeni bir sorun yaratabilir. Sıcaklıkların düşmesiyle ABD’de iç tüketimin artması durumunda, Avrupa’ya gönderilen yakıt miktarının azalması ihtimali bulunuyor.
Bu nedenle Avrupa piyasalarının ABD’den gelen sevkiyatlara uzun süre güvenemeyebileceği ifade ediliyor.
Kuzeybatı Avrupa İçin Zorlu Bir Kış Bekleniyor
Al-Sabah, Kuzeybatı Avrupa’da çok zorlu bir kış yaşanabileceği değerlendirmesinde bulundu. Enerji piyasalarındaki mevcut gelişmelerin henüz başlangıç aşamasında olduğuna dikkat çeken yetkili, arz tarafındaki baskının kış aylarında daha belirgin hale gelebileceğini söyledi.
Motorin fiyatlarının yükselmesi, yalnızca akaryakıt istasyonlarındaki fiyatları değil, taşımacılık maliyetlerini ve buna bağlı olarak çok sayıda ürünün nihai fiyatını da etkileyebilir. Bu nedenle motorin piyasasındaki gelişmeler, enerji sektörünün yanı sıra küresel enflasyon açısından da yakından izleniyor .
Küresel rafineri sisteminin önündeki en önemli sınav ise kaybedilen üretim kapasitesini telafi ederken mevcut tesisleri aşırı zorlamamak olacak. Orta Doğu ve Rusya’daki arz kayıpları devam eder, stoklar daha da azalır ve kış tüketimi yükselirse motorin piyasasındaki kriz derinleşebilir. Analistlerin uyarıları, önümüzdeki ayların enerji piyasaları açısından kritik geçeceğine işaret ediyor.