SGK mevzuatına göre belirli koşulları taşıyan kişiler için yaş şartı aranmadan emeklilik imkanı bulunuyor. Ancak yalnızca bir hastalığın bulunması malulen emeklilik için yeterli sayılmıyor. Çalışma gücü kaybının belirli bir orana ulaşması, sağlık kurulu değerlendirmesi ve gerekli prim şartlarının tamamlanması gerekiyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre süreçte en kritik kriterlerden biri, sigortalının çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60 oranında kaybedilmiş olması . İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle ortaya çıkan çalışma gücü kayıpları da değerlendirme kapsamında bulunuyor. Malullük kararının ise kişisel beyana göre değil, yetkili sağlık kurullarının değerlendirmesi sonucunda verildiği belirtiliyor.
Çalışma Gücü Kaybı Yüzde 60'a Ulaşırsa Süreç Başlıyor
Malulen emeklilikte temel şart, sigortalının çalışma gücünü veya meslekte kazanma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybetmiş olması . Bu oran, kişinin kendi değerlendirmesiyle belirlenmiyor. Sağlık durumunun mevzuatta öngörülen kriterler doğrultusunda incelenmesi gerekiyor.
Onkoloji, psikiyatri, kalp hastalıkları, kanser ve organ yetmezliği gibi çeşitli sağlık sorunları maluliyet değerlendirmelerinde öne çıkan alanlar arasında gösteriliyor. Ancak herhangi bir hastalığın bulunması tek başına malulen emeklilik hakkı doğurmuyor. Asıl belirleyici unsur, hastalığın çalışma gücü üzerindeki etkisi oluyor.
Malullük Kararını SGK Sağlık Kurulu Veriyor
Malulen emeklilik sürecinde son karar yetkisi SGK Sağlık Kurulu'na ait bulunuyor. Bu nedenle kişinin hastalığına ilişkin raporlarının ve sağlık durumunun ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmesi gerekiyor.
Başvuru sürecinde sağlık kuruluşlarından alınan raporlar önemli bir aşamayı oluştururken, maluliyetin kabul edilmesi için SGK'nın değerlendirmesinin tamamlanması gerekiyor. Böylece kişisel beyanlar veya basit rahatsızlıklar yerine, çalışma gücündeki gerçek kayıp esas alınıyor.
Emekli Aylığı İçin 10 Yıl ve 1800 Gün Şartı Bulunuyor
Maluliyet tespitinin yapılması, doğrudan emekli aylığı bağlanacağı anlamına gelmiyor. Bunun yanında sigortalılık süresi ve prim günü açısından da belirli şartların yerine getirilmesi gerekiyor.
Temel uygulamada sigortalının en az 10 yıldan beri sigortalı olması ve toplam 1800 gün prim ödemiş bulunması gerekiyor. Bu iki şartın yanında başvuru sırasında kişinin işten ayrılmış veya iş yerini kapatmış olması da aranıyor.
Bağ-Kur kapsamında bulunan 4/b sigortalıları açısından ise SGK'ya prim borcu bulunmaması şartı da önem taşıyor. Dolayısıyla malulen emeklilik başvurusu yapacak kişilerin yalnızca sağlık durumlarını değil, sigortalılık ve prim kayıtlarını da kontrol etmesi gerekiyor.
Bakıma Muhtaç Olanlara 10 Yıllık Süre Şartı Uygulanmıyor
Mevzuatta, başkasının bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar için önemli bir istisna bulunuyor. Bu kişiler açısından 10 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmıyor . Ancak toplam 1800 gün prim ödeme koşulunun yerine getirilmesi gerekiyor.
Bu düzenleme, günlük yaşamını sürdürebilmek için başka bir kişinin sürekli bakımına ihtiyaç duyan sigortalılar açısından sürecin farklı şekilde değerlendirilmesini sağlıyor. Yine burada da malullük durumunun yetkili sağlık kurulları tarafından tespit edilmesi gerekiyor.
Memurlar İçin Farklı Uygulamalar Devreye Giriyor
4/1-c kapsamında görev yapan memurlar açısından malulen emeklilik ve görev değişikliği konusunda farklı kurallar uygulanıyor. Malul sayılan bir memurun yazılı talepte bulunması halinde, mevzuattaki şartlara göre istifa etmiş sayılması veya durumuna uygun başka bir görev ya da sınıfa nakledilmesi mümkün olabiliyor.
Görevine farklı bir sınıfta devam eden memurlar açısından da önemli bir ayrıntı bulunuyor. Sınıf değişikliğinin ardından görev başka bir nedenle sona ererse, önceki maluliyet kararının otomatik olarak geçerli olmayabileceği belirtiliyor. Böyle bir durumda yeniden yüzde 60 çalışma gücü kaybını gösteren rapor alınması gerekebiliyor.
Kesin Tedavisi Olmayan Hastalıklarda Süreç Hızlanabiliyor
Bazı sağlık sorunlarında hastalık izinlerinin tamamlanmasını beklemeden malullük değerlendirmesi yapılabiliyor. Özellikle kesin tedavisi mümkün olmayan hastalıklar açısından SGK tarafından doğrudan malullük veya vazife malullüğü kararı verilebilmesi gündeme geliyor.
Bu uygulama, sağlık durumu nedeniyle görevine devam etmesi mümkün olmayan kamu görevlileri açısından önem taşıyor. Ancak hangi durumun bu kapsama gireceği, ilgili sağlık değerlendirmeleri ve mevzuat çerçevesinde belirleniyor.
Hastalık İzinlerinin Süresi Böyle Hesaplanıyor
Memurların hastalık izinleri de malullük değerlendirmesinde dikkate alınan başlıklardan biri. Kanser, verem ve akıl hastalıklarında hastalık izni süresi 18 aya kadar çıkabilirken, diğer hastalıklarda azami süre 12 ay olarak uygulanıyor. Gerekli görülmesi halinde bu sürelerin bir katına kadar uzatılabildiği belirtiliyor.
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için ise ağır hastalıklar bakımından izin süresinin 3 yıla kadar çıkabildiği aktarılıyor. Aynı hastalık nedeniyle farklı dönemlerde alınan raporların hesaplanmasında da belirli kurallar bulunuyor.
Aynı hastalıktan alınan raporlar arasında bir yıldan fazla süre bulunmuyorsa rapor süreleri bir arada değerlendirilebiliyor. Arada bir yıldan fazla boşluk olması halinde ise önceki raporların hesaba katılmayarak son dönemin dikkate alınması söz konusu olabiliyor. Hastanede yatarak geçirilen süreler ise sıhhi izin hesabına dahil edilmiyor.
Statü Değişse Bile Kazanılmış Haklar Korunabiliyor
Memuriyet döneminde malul sayılan ancak prim gününün yetersiz olması nedeniyle görevinden ayrılan kişiler açısından da düzenlemeler bulunuyor. Bu kişilerin daha sonra SSK veya Bağ-Kur kapsamında çalışarak eksik primlerini tamamlaması halinde, ilk maluliyet durumlarının devam etmesi şartıyla yeniden sevk yapılmadan aylık bağlanabilmesi mümkün olabiliyor.
Ayrıca aynı kişi hem yaşlılık aylığı hem de malullük aylığı açısından hak sahibi olduğunda, mevzuattaki şartlara göre daha yüksek olan aylığın ödenmesi söz konusu oluyor. Bu nedenle emeklilik başvurusu öncesinde kişinin çalışma geçmişi, prim günleri, sigortalılık süresi ve sağlık raporlarının birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor.
Malulen emeklilikte yaş şartının bulunmaması , çalışma gücünü ciddi ölçüde kaybeden sigortalılar açısından önemli bir hak oluşturuyor. Ancak bu hak otomatik olarak tanınmıyor. Yüzde 60 ve üzerindeki çalışma gücü kaybının tespit edilmesi, gerekli prim ve sigortalılık şartlarının sağlanması ve SGK Sağlık Kurulu'nun olumlu değerlendirmesi gerekiyor. Bu nedenle erken emeklilik imkanından yararlanmak isteyenlerin kişisel durumlarını SGK kayıtları ve yetkili sağlık kurulları üzerinden değerlendirmeleri önem taşıyor.