Ayçiçeğinin önemli üretim merkezlerinden Trakya’da ise üreticiler, kâr edemeyen çiftçilerin tarlalarında kanola gibi daha yüksek gelir getiren ürünlere yöneldiğini belirtiyor.
Trakya’da Ayçiçeği Üretimi Gerilemeye Başladı
Türkiye, dünya ayçiçeği üretimi ve ihracatında üst sıralarda yer alırken, ülke genelinde üretimde yaşanan düşüş dikkat çekiyor. Trakya bölgesi, Türkiye’deki ayçiçeği üretiminin yaklaşık yüzde 31’ini karşılıyor. Bölgede faaliyet gösteren üreticiler, yüksek maliyetler nedeniyle ayçiçeği ekiminde yaklaşık yüzde 15’lik bir daralma yaşandığını tahmin ediyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre 2025/26 sezonunda ayçiçeği ekim alanı bir önceki sezona kıyasla yüzde 6,4 arttı. Buna karşın toplam üretimin yüzde 12 gerilemesi, verim kaybının boyutunu gösterdi. Üreticiler, bu tablonun oluşmasında artan gübre, mazot ve makine giderlerinin yanı sıra kuraklık ve değişen iklim koşullarının da etkili olduğunu ifade ediyor.
Artan Maliyetler Çiftçinin Kazancını Eritiyor
Kırklareli Ziraat Odası Başkanı Ekrem Saylan, üç ay önce yapılan hesaplamada ayçiçeğinin kilogram maliyetinin 29,54 TL olarak belirlendiğini söyledi. Ancak enerji fiyatlarındaki artışın ardından maliyetlerin yükseldiğini belirten Saylan, kilogram başına maliyetin yaklaşık 34-35 TL’ye çıkmasını beklediklerini aktardı.
Saylan’a göre üreticinin kâr edebilmesi için ürününü en az 40-45 TL bandında satması gerekiyor. Ancak üreticilerin beklentisi, açıklanacak alım fiyatının bu seviyenin altında kalacağı yönünde. Bu durumun ayçiçeği üretiminden daha fazla çiftçinin çekilmesine neden olabileceği belirtiliyor.
Üreticiler Alım Fiyatının 45-50 TL Olmasını İstiyor
Kırklareli’de açıklama yapan SOL Parti örgütü ise ayçiçeği alım fiyatının en az 45-50 TL seviyesinde olması gerektiğini savundu. Üreticilerin taleplerinin temelinde yalnızca mevcut maliyetlerin karşılanması değil, gelecek sezon üretimin sürdürülebilmesi de bulunuyor.
Üreticiler, alım fiyatının maliyetlerin gerisinde kalması halinde tarlada üretim yapmanın ekonomik açıdan anlamını yitirdiğine dikkat çekiyor. Özellikle mazot fiyatındaki artışın tarımsal faaliyetlerin tamamına doğrudan yansıdığı belirtiliyor.
Kuraklık Verimi Düşürürken Maliyetler Artıyor
Kırklareli’nin Koyunbaba köyünde geniş bir alanda tarım yapan Fırat Günay, geçen yıl Trakya’da yaşanan kuraklığın üreticiyi ciddi biçimde zorladığını söyledi. Makine ve ekipmanların üreticiye ait olmasına rağmen maliyetlerin karşılanamadığını belirten Günay, biçim ve ekim gibi hizmet bedellerinin de çiftçinin yükünü artırdığını ifade etti.
Günay, bu yıl geçen sezona göre daha iyi verim beklediklerini ancak bunun tek başına yeterli olmadığını dile getirdi. Mazot fiyatındaki yükselişin biçim maliyetlerine doğrudan yansıdığını belirten üretici, gelirdeki artışın kısa sürede eridiğini söyledi.
Üreticinin karşı karşıya olduğu tabloyu, “gelir artıyor gibi görünse de maliyetler daha hızlı yükseliyor” şeklinde özetlemek mümkün. Bu nedenle verimin yüksek olması dahi çiftçinin net kazanç elde edeceği anlamına gelmiyor.
Kanola Daha Yüksek Gelir Nedeniyle Tercih Ediliyor
Ayçiçeğinden beklediği geliri elde edemeyen bazı üreticiler ise alternatif ürünlere yöneliyor. Kırklareli’nin Kayalı köyünde kanola ekiminin yaygınlaşmaya başladığı belirtiliyor.
Fırat Günay, kanolanın gübre maliyetinin ayçiçeğine kıyasla daha yüksek olduğunu ancak ürünün satışından elde edilen gelirin de daha fazla olduğunu söyledi. Kuru tarım yapılan bölgelerde kanolanın üretim açısından daha kolay bir seçenek olarak görüldüğünü belirten Günay, çiftçilerin artık daha fazla kazandıran ürünleri tercih ettiğini ifade etti.
Bu değişim, çiftçinin yalnızca maliyetlerini değil, tarlasından elde edeceği geliri de yeniden hesapladığını gösteriyor. Ayçiçeği fiyatlarının üretim maliyetlerini karşılamaması halinde, bölgede ürün deseninin daha da değişebileceği değerlendiriliyor.
Üreticiler Tarımsal Desteklerin Yetersiz Kaldığını Söylüyor
Kayalı köyü üreticilerinden Birol Çakıryörük ise devlet tarafından verilen desteklerin yetersiz olduğunu savundu. Çakıryörük, üreticilerin özellikle ürünlerini teslim ederken yaşadığı sorunların kendilerini ekonomik açıdan zor durumda bıraktığını anlattı.
Arpa hasadı döneminde yaşadığı bir olayı aktaran Çakıryörük, Toprak Mahsulleri Ofisi’ne ürün teslim etmek için Muğla’ya gittiklerini, ancak bir makinenin arızalanması nedeniyle bazı üreticilerin geri çevrildiğini söyledi. Üreticilerin bu nedenle ürünlerini daha düşük fiyattan satmak zorunda kaldığını belirten Çakıryörük, üreticilerin kendilerini uzun süredir yalnız hissettiğini dile getirdi.
Gençler Köylerden Uzaklaşırken Üretim Riski Büyüyor
Üreticilerin yaşadığı ekonomik sorunların yalnızca tarımsal gelirle sınırlı olmadığına dikkat çekiliyor. Yüksek maliyetler, belirsiz alım fiyatları ve iklim kaynaklı riskler, tarımdan elde edilen kazancı azaltırken genç nüfusun köylerde kalmasını da zorlaştırıyor.
Ayçiçeği üreticisinin talebi ise temel olarak net: maliyeti karşılayan, üreticiye kâr bırakacak ve gelecek sezon üretimi sürdürebilecek bir alım fiyatı. Aksi durumda daha fazla üreticinin ayçiçeğinden uzaklaşarak kanola ve benzeri alternatif ürünlere yönelmesi bekleniyor.
Türkiye’nin önemli tarım ürünlerinden ayçiçeğinde yaşanan üretim kaybı, yalnızca çiftçinin gelir sorununu değil, ülkenin tarımsal üretim dengelerini de gündeme getiriyor. Maliyetler yükselirken ürün fiyatlarının geride kalması , üreticiyi üretimden uzaklaştırıyor. Trakya’daki tablo, ayçiçeğinde sürdürülebilir üretim için maliyetleri dikkate alan fiyat politikalarının ve etkili tarımsal desteklerin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
