Laboratuvardan gelen raporda kuru madde, ham protein, ADF ve NDF gibi başlıklar sıralanır. Bu değerlerin ne anlama geldiği bilinmediğinde rapor da bir işe yaramaz. Oysa her satırın yemlikte bir karşılığı vardır. Rapordaki değerlerle hayvana günde ne kadar yem verileceği ve rasyona hangi ham maddelerin gireceği belirlenir.
Yem Analizi Raporunda Hangi Değerler Yer Alır?
Rapordaki kısaltmalar karışık görünse de aslında birkaç temel başlıkla genel intiba oluşturulabilir. Yem analizi raporunda şu değerler yer alır:
● Kuru Madde (KM): Yemin su haricindeki kısmıdır. Bütün hesaplamalarda bu değer dikkate alınır.
● Ham Protein (HP): Yemdeki azotlu bileşiklerin toplamını gösterir. Süt verimi ve büyüme için çok önemlidir.
● ADF ve NDF: Lif değerleridir. ADF sindirilebilirlik, NDF ise hayvanın günde ne kadar yem tüketebileceği hakkında fikir verir.
● Ham Yağ ve Nişasta: Rasyonun enerjisini belirler. Nişasta oranı yüksek yemlerde kaba yem dengesine ayrıca dikkat edilmesi gerekir.
● Ham Kül: Toplam mineral miktarıdır. Beklenenden yüksek çıkması hasat sırasında yeme toprak karıştığı anlamına gelebilir.
Bunlar temel değerlerdir ve genel bir yargıya varmak için kullanılabilir. Ancak değerler bunlarla sınırlı değildir.
Kuru Madde Oranı Neden Bu Kadar Önemli?
Yem, tartıldığı ağırlıkla değil içindeki kuru madde ile besler. Kuru maddesi %30 olan bir silajla %38 olan silaj aynı kepçeyle verildiğinde hayvanın aldığı besin madde miktarı bir olmaz. Aradaki fark birkaç puan gibi görünse de sürü büyüdükçe günlük veride hissedilir. Yağışlı geçen bir hasat sonrasında nem oranı yükselen partilerde bu durum daha da belirginleşir. Hayvan yemliği boşaltır ama ihtiyacı olan enerjiyi alamaz. Silonun üst katmanıyla dip katmanı bile aynı sonucu vermediği için ölçümün sezon içinde birkaç kez tekrarlanması gerekir.
Numune Doğru Alınmazsa Ne Olur?
Rapor, laboratuvara giden numune ne kadar temsil ediciyse o kadar doğrudur. Balyanın dışından koparılan bir tutam ot, o partinin ortalamasını yansıtmaz. Bu yüzden bir yem analizi sürecinde numune, farklı balyalardan ya da silo katmanlarından alınan örneklerin birleştirilip karıştırılmasıyla hazırlanır. Poşetin ağzının sıkıca kapatılması ve yaş numunelerin serin tutulması gerekir. Aksi halde nem ve fermantasyon değerleri yolda değişir. Hatalı alınmış bir örnekte, kullanılan yem analiz cihazı ne kadar hassas olursa olsun sonuç gerçeği göstermez.
Numune Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Numune alma işi göründüğünden daha belirleyicidir. Yapılan birkaç basit hata bütün yem analizi sürecini kötü yönde etkiler. Bu noktalara dikkat etmeniz hataları en aza indirecektir:
● Birden fazla noktadan alın: Bir partiyi temsil etmesi için en az sekiz on farklı balyadan ya da bölgeden örnek alınmalıdır.
● Karıştırıp küçültün: Alınan örnekler temiz bir zeminde karıştırılır. Sonra bölünerek yaklaşık yarım kiloya indirilir.
● Bekletmeyin: Silaj örneklerinde fermantasyon, poşetin içinde de sürer. Aynı gün gönderilemiyorsa buzdolabında saklanmalıdır.
● Üzerine yazın: Parti adı, hasat tarihi ve nasıl depolandığı yazılmayan örneklerde raporu yorumlamak zorlaşır.
Yem Analiz Cihazı Sonucu Nasıl Çıkarıyor?
Eskiden tek bir değerin ölçümü için günlerce beklenirdi. Yakın Kızılötesi (NIR) yöntemiyle çalışan yem analiz cihazı sistemlerinde ise numunenin üzerine ışık gönderilir ve geri yansıyan değerler ölçülür. Her yemin moleküler yapısı farklı olduğu için bu yansıma deseni de farklıdır. Yem analiz cihazı elde ettiği veriyi kalibrasyon kütüphanesindeki referans numunelerle karşılaştırır, protein ve nem gibi değerleri kısa sürede verir. Burada belirleyici olan cihazın markası değil, kalibrasyonun ne kadar geniş ve güncel olduğudur. Kalibrasyonu düzenli yapılan bir yem analiz cihazı aynı numuneyi tekrar ölçtüğünüzde birbirine yakın sonuçlar verir. Sonuçlar arasında büyük oynamalar varsa cihaz ya da kalibrasyon sorgulanmalıdır.
Rapor Geldikten Sonra Ne Yapılmalı?
Sonuçların işe yaraması, ancak rasyona yansıtılmasıyla mümkün olur. İyi bir yem analiz cihazı ile ölçülmüş değerler bile dosyada kaldığı sürece işletmeye bir katkı sağlamaz. Rapor elinize geçtikten sonra şu adımlar izlenebilir:
● Rasyonu güncelleyin: Yeni partiye geçerken hesaplar rapora göre yeniden yapılmalıdır. Bir önceki partinin rakamlarıyla devam edilmemeli.
● Grupları ayırın: Yüksek verimli hayvanlarla kurudaki hayvanların rasyon enerjisi aynı olmamalıdır.
● Alım kararında kullanın: Yem alırken fiyatı sadece tonaj üzerinden hesaplamayın. Yem analiz cihazı ile ölçülen değerler üzerinden kıyaslamak daha doğrudur.
● Raporları saklayın: Biriken yem analizi raporlarını kullanarak ürettiğiniz kaba yemin kalitesinin nasıl değiştiğini gözlemleyebilirsiniz.
Yem analizi, numune doğru alındığında ve sonuçlar rasyona yansıtıldığında yem maliyetini ve sürüdeki verim dalgalanmalarını görünür hale getirir.
