Uluslararası bir araştırmacı ekibi tarafından yürütülen ve otuz yılı aşkın süreyi kapsayan verilerle desteklenen çalışma, Amazon’un “hipertropikal” olarak tanımlanan yeni bir iklim evresine sürüklendiğini ortaya koydu. Bilim insanları, bu koşulların dünya üzerinde milyonlarca yıldır görülmediğini ve mevcut ekosistemlerde birebir bir karşılığının olmadığını vurguluyor.
Kuraklıklar Daha Uzun ve Daha Sıcak Hale Geldi
Araştırmaya göre Amazon’da yaşanan kuraklıklar artık yalnızca daha sık değil, aynı zamanda daha uzun süreli ve daha yüksek sıcaklıklarla birlikte görülüyor. Bu durum, ormanların bugüne kadar alışık olduğu tropikal iklim sınırlarının ötesine geçildiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu sürecin doğal dengeyi zorladığını belirtiyor.
Ağaçlar Daha Önce Görülmemiş Bir Stresle Karşılaştı
Toplanan uzun dönemli veriler, ağaçların ve toprağın aşırı sıcaklık ve kuraklığa verdiği tepkileri net biçimde ortaya koyuyor. “Hipertropikal” koşullar altında ağaçlar, daha önce deneyimlemedikleri bir stres seviyesiyle karşı karşıya kalıyor. Bu stres, ormanların karbondioksit emme kapasitesini ciddi ölçüde düşürüyor.
Hidrolik Çöküş ve Karbon Açlığı Riski Arttı
Araştırma kapsamında geliştirilen iklim modelleri, 2100 yılına kadar sıcak kuraklıkların yıl boyunca, hatta yağışlı mevsimlerde bile etkili olabileceğini öngörüyor. Toprak nemindeki azalma iki büyük riski beraberinde getiriyor. Bunlardan ilki, ağaç gövdelerinde su taşınmasını engelleyen hava kabarcıklarının oluştuğu “hidrolik çöküş”. İkincisi ise, ağaçların su kaybını önlemek için yaprak gözeneklerini kapatması sonucu fotosentezin durduğu “karbon açlığı”. Bu süreçlerin ağaç ölüm oranlarını yüzde 55’e kadar artırabileceği ifade ediliyor.
Amazon Karbon Yutağı Olma Özelliğini Kaybetme Tehlikesi Yaşadı
Özellikle 2015 ve 2023 yıllarında yaşanan aşırı kuraklıklar mercek altına alındı. Bulgular, hızlı büyüyen ve odun yoğunluğu düşük ağaç türlerinin bu koşullardan daha fazla etkilendiğini gösteriyor. Bu durum, Amazon’un atmosferdeki karbonu emen bir “karbon yutağı” olmaktan çıkıp, ölen ağaçlar nedeniyle karbon salan bir “karbon kaynağına” dönüşme riskini artırıyor.
Gelecek Senaryoları İnsan Faaliyetlerine Bağlandı
Araştırmacılar, hipertropikal orman koşullarının ağırlıklı olarak Amazon’da ortaya çıkacağını, ancak Afrika ve Asya’nın bazı bölgelerinde de benzer süreçlerin yaşanabileceğini belirtiyor. Bilim insanları, bu dönüşümün şiddetinin doğrudan insan faaliyetlerine bağlı olduğunun altını çiziyor.
Uzmanlara göre sera gazı emisyonlarının kontrol altına alınamaması halinde Amazon’daki bu değişim geri döndürülemez bir noktaya ulaşabilir. Çalışma, hem karar vericilere hem de küresel kamuoyuna açık bir mesaj veriyor: İklim krizi yalnızca geleceğin değil, bugünün de sorunu ve atılacak adımlar, dünyanın en büyük yağmur ormanının kaderini belirleyecek.
