Kuraklık, su kaynaklarındaki baskı ve alternatif ürünlerin maliyetleri çiftçileri ayçiçeğine yöneltirken, 2026/2027 sezonunda üretimin artması bekleniyor. Buna karşın Trakya’da ekim alanlarının gerilemesi, üreticinin karşılaştığı fiyat ve kârlılık sorunlarını ortaya koyuyor.
Ayçiçeği Üretiminin 2026’da Artması Bekleniyor
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün Temmuz 2026 tarihli raporuna göre Türkiye’de 2025/2026 sezonunda ayçiçeği ekim alanı 996 bin hektar , üretim ise yaklaşık 1,9 milyon ton oldu. TÜİK’in 2026 Bitkisel Üretim 1. Tahmini ise üretimin yüzde 16,2 artarak 2,3 milyon tona ulaşabileceğine işaret ediyor.
ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) 2026/2027 sezonuna ilişkin değerlendirmesi de üretimde artış öngörüyor. Rapora göre ekim alanının yaklaşık 770 bin hektara , ayçiçeği tohumu üretiminin ise 1,8 milyon tona ulaşması bekleniyor.
Üretimdeki artışın özellikle Orta Anadolu, Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde etkili olması bekleniyor. Su kısıtlarının bulunduğu bölgelerde ayçiçeğinin kuraklığa daha dayanıklı olması, çiftçilerin ürün tercihlerini etkiliyor.
Trakya’da Ekim Alanları Geriledi
Türkiye’nin geleneksel ayçiçeği üretim merkezi olan Trakya’da ise farklı bir tablo ortaya çıkıyor . USDA tahminlerine göre bölgede ekim alanlarının geçen yıla göre yaklaşık yüzde 10 azalması bekleniyor.
Geçen sezon yaşanan kuraklık, Trakya’da verim kayıplarına neden oldu. Bunun ardından bazı üreticilerin daha yüksek kâr beklentisiyle tarlalarının bir bölümünde arpa ve kolza üretimine yöneldiği belirtiliyor.
Buna karşın ülkenin diğer bölgelerinde ekim alanlarının genişlemesi ve hava koşullarının daha elverişli seyretmesi, toplam üretim beklentisini yukarı taşıyor.
Türkiye Ayçiçeğinde İthalata Bağımlı Kalıyor
Türkiye’nin ayçiçeğinde dış ticaret dengesi ise üretim artışına rağmen ithalata bağımlılığın sürdüğünü gösteriyor. Bakanlığın raporuna göre 2024/2025 sezonunda ayçiçeğinde kendine yeterlilik oranı yüzde 63’e geriledi .
2025/2026 sezonunun ilk 11 ayında Türkiye’nin ayçiçeği tohumu ithalatı yaklaşık 1,58 milyon ton oldu. İthalatta Romanya 652 bin tonla , Moldova 481 bin tonla ve Bulgaristan 268 bin tonla öne çıktı.
USDA, 2026/2027 sezonunda Türkiye’nin 1,8 milyon ton ayçiçeği tohumu ithal edeceğini tahmin ediyor. Aynı dönemde ihracatın ise yaklaşık 175 bin ton olması bekleniyor.
Karadeniz’deki Savaş İthalat Kanallarını Zorluyor
Türkiye’nin ayçiçeği ve ayçiçeği yağı tedarikinde Rusya ve Ukrayna önemli kaynaklar arasında bulunuyor. Ancak Karadeniz’deki savaş ve gemi trafiğine yönelik güvenlik sorunları, ithalat akışını etkiliyor.
USDA raporuna göre bu sorunlar nedeniyle Türkiye’nin ham ayçiçeği yağına erişiminde sıkıntılar yaşanıyor. İthalatçıların ham yağ yerine daha fazla ayçiçeği tohumu temin etmesi bekleniyor.
2025/2026 sezonunun eylül-temmuz döneminde Türkiye yaklaşık 1,14 milyon ton ham ayçiçeği yağı ithal etti. Bunun 765 bin tonu Rusya’dan, 235 bin tonu ise Ukrayna’dan geldi.
2026/2027 sezonunda ham ayçiçeği yağı ithalatının ise 840 bin tona gerilemesi bekleniyor.
Ayçiçeği Yağı Üretimi Yükseliyor
Türkiye’de ayçiçeği tohumu üretimindeki artışın yağ üretimine de yansıması bekleniyor. USDA tahminlerine göre Türkiye’nin ayçiçeği yağı üretimi 2025/2026 sezonundaki 1,1 milyon tondan 2026/2027 sezonunda yaklaşık 1,4 milyon tona çıkacak.
Buna karşılık tüketimin 1,17 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi öngörülüyor. Tüketimdeki gerilemenin nedenleri arasında aynı dönemde zeytin üretiminin yüksek olması beklentisi gösteriliyor.
Türkiye aynı zamanda önemli miktarda ayçiçeği yağı ihraç ediyor. 2026/2027 sezonunda ihracatın 1,07 milyon ton civarında olması bekleniyor. İhracatta Afrika ve Orta Doğu pazarlarının önemli bir paya sahip olması öngörülüyor.
Fiyat Artışını İthalat Politikası Sınırlıyor
Karadeniz’deki gelişmelerin etkisiyle ayçiçeği yağının perakende fiyatında artış yaşandığı belirtiliyor. USDA raporunda litre fiyatının yaz aylarında 90 liradan 100 liraya yükseldiği aktarılıyor.
Fiyat artışını sınırlamak ve iç piyasadaki arzı korumak amacıyla hükümetin tarife kotası ve düşük tarifeler gibi ithalat tedbirleri uyguladığı belirtiliyor. Ayrıca TMO’nun eylül ayında 12 bin ton ham ayçiçeği yağı için uluslararası ihale açtığı kaydediliyor.
Bu gelişmeler, Türkiye’de ayçiçeği piyasasının yalnızca tarımsal üretimle değil, ithalat politikaları, dünya fiyatları ve Karadeniz’deki ticaret koşullarıyla da doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Yerli Üretim Artınca Küspe İthalatı Geriliyor
Ayçiçeğindeki üretim artışının bir başka sonucu da hayvancılık açısından önemli olan ayçiçeği küspesi tarafında görülüyor.
USDA, 2026/2027 sezonunda Türkiye’nin ayçiçeği tohumu küspesi üretiminin yaklaşık 1 milyon 745 bin tona çıkmasını bekliyor. Aynı dönemde tüketimin ise yaklaşık 2,3 milyon ton olması öngörülüyor.
Yerli üretimdeki artış nedeniyle küspe ithalatının 900 bin tondan 600 bin tona gerilemesi bekleniyor. Böylece yalnızca yağlı tohumdaki değil, yan ürün olan küspedeki ithalat ihtiyacının da azalacağı tahmin ediliyor.
2025/2026 sezonunun eylül-temmuz döneminde küspe ithalatı yaklaşık 863 bin ton oldu. Bu ithalatın büyük bölümü Rusya’dan gerçekleştirildi.
Üretici Desteği İthalat İhtiyacını Etkiliyor
Ayçiçeğinde ortaya çıkan tablo, üretim politikalarının ithalat ihtiyacı üzerindeki etkisini de gösteriyor. Türkiye’de çiftçiler son yıllarda kuraklık ve su kısıtları nedeniyle daha az su isteyen ürünlere yöneliyor. Ayçiçeğinin mısır ve pamuk gibi bazı alternatiflere kıyasla daha düşük su ihtiyacı, bu tercihte etkili oluyor.
Ancak üretimin artmasına rağmen üreticinin gelir beklentisinin karşılanmaması, özellikle geleneksel üretim merkezi Trakya’da ekim alanlarının azalmasına yol açabiliyor. Maliyetler, ürün fiyatları, destekler ve sulama yatırımları ayçiçeği üretiminin geleceğini belirleyen temel unsurlar arasında bulunuyor.
Türkiye’nin ayçiçeğinde dışa bağımlılığını azaltması, yalnızca ekim alanlarının genişlemesine değil, üreticinin sürdürülebilir gelir elde etmesine de bağlı. Üretim artışı ithalat ihtiyacını azaltırken, yerli üretimdeki istikrar Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna gibi dış tedarik kaynaklarına karşı kırılganlığını da sınırlayabilir.
