Türkiye, F-35A Lightning II programına 2002 yılında dahil olmuştu. Türk savunma sanayii şirketleri ise 2003 yılında projenin imalat ve tedarik zincirinde yer almaya başladı. Ankara’nın programdan çıkarılmasından önce Türk Hava Kuvvetleri için ilk aşamada 30, toplamda ise 100 adet F-35A tedarik edilmesi planlanıyordu.
Türkiye İçin Üretilen 6 F-35 ABD’de Bekletiliyor
Türkiye’nin F-35 programından resmi olarak çıkarılmasından önce 6 adet F-35A Türk Hava Kuvvetleri için üretildi. Söz konusu uçaklara kuyruk numaraları verildi ve ilk uçaklar, Türk pilotların eğitim sürecinde kullanılmak üzere ABD’de bulunuyordu.
Türkiye için üretilen ilk F-35A’nın 2018 yılında teslim edildiği belirtiliyor. Türk pilotların eğitimleri de bu dönemde başladı. Teslim edilen iki uçakla Türk pilotlar ilk uçuşlarını gerçekleştirirken, diğer uçakların da Türkiye’nin planlanan F-35 filosunun parçası olması öngörülüyordu.
Uçakların Muhafaza İşlemleri Düzenli Yapılıyor
Türkiye’nin programdan çıkarılmasının ardından uçakların akıbeti uzun süre tartışıldı. Son görüntüler ise uçakların ABD Hava Kuvvetleri’ne teslim edilmek yerine hangar ve depolama alanında muhafaza edildiğini ortaya koydu.
F-35A uçaklarının uzun süreli muhafazasında çeşitli prosedürler uygulanıyor. Uçakların bazı sistemleri korozyona karşı özel sıvılarla doldurulurken , hassas sistemler de mühürleniyor. Uçakların kullanılmadan bekletilmesine rağmen düzenli bakım işlemlerinin gerçekleştirildiği belirtiliyor.
Türkiye 100 F-35A Almayı Planlamıştı
Türkiye’nin F-35 programındaki hedefi yalnızca birkaç uçakla sınırlı değildi. Ankara, programa dahil olduğu dönemde ilk aşamada 30 adet F-35A almayı, uzun vadede ise toplam tedarik sayısını 100 uçağa çıkarmayı planlıyordu.
Türkiye’nin programa katılımı aynı zamanda savunma sanayii açısından da önemli bir üretim ortaklığını beraberinde getiriyordu. Türk savunma sanayii şirketleri, projenin imalat ve tedarik zincirinde çeşitli görevler üstlenmişti. Türkiye’nin programdan çıkarılmasıyla birlikte bu ortaklığın geleceği de belirsiz hale geldi.
ABD 2019’da Türkiye’yi Programdan Çıkardı
Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesi, F-35 programıyla ilgili sürecin dönüm noktası oldu. ABD, 2019 yılında Türkiye’yi F-35 programından çıkardı. Bunun ardından Türkiye için üretilen uçakların ülkeye gönderilmesi süreci durduruldu.
Türkiye’nin F-35 programına yeniden dönmesi konusunda en önemli başlıklardan biri de CAATSA yaptırımları olarak öne çıkıyor. S-400 sisteminin geleceği, Ankara ile Washington arasındaki görüşmelerde kritik konulardan biri olmayı sürdürüyor.
S-400’lerin Geleceği Kritik Rol Oynuyor
Türkiye’nin F-35 programına dönüşünün önündeki en önemli konulardan biri olarak S-400 sistemi gösteriliyor. Gündeme gelen çözüm seçenekleri arasında Türkiye’nin sistemleri üçüncü bir ülkeye devretmesi de bulunuyor.
Ancak bu seçeneğin de çeşitli koşulları bulunuyor. Rusya’nın, S-400 sistemlerinin Ukrayna’ya verilmemesi ve sistemleri devralacak ülkenin Moskova ile dostane ilişkilere sahip olması yönünde şart koştuğu belirtiliyor. Bu nedenle Türkiye’nin S-400’leri başka bir ülkeye devretmesi konusunda Rusya’nın tutumu da belirleyici unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Türkiye’nin F-35’e Dönüşü İçin Dört Aşamalı Yol Haritası Öngörülüyor
Türkiye’nin programa yeniden dönme ihtimali, son dönemde diplomatik temaslarla birlikte yeniden gündeme geldi. Türkiye’nin yeniden F-35 programına dahil olması halinde dört aşamalı bir yol haritasının uygulanabileceği değerlendiriliyor.
Bu senaryonun ilk aşamasını ABD’de depolanan 6 F-35A’nın Türkiye’ye teslim edilmesi oluşturuyor. İkinci aşamada 30 adet yeni F-35A siparişi için bir takvim oluşturulması öngörülüyor.
Üçüncü aşamada Türk savunma sanayii şirketlerinin yeniden F-35 projesinin üretim ortaklığına dahil olması, dördüncü aşamada ise SOM-J seyir füzesi başta olmak üzere yerli mühimmatların küresel F-35 filosuna tedarik edilmesi gündeme geliyor.
Trump-Erdoğan Teması Sonrasında F-35 İhtimali Gündeme Geldi
Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimaline ilişkin ilk sinyallerin, Ankara’da gerçekleştirilen NATO zirvesi kapsamında ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki temasların ardından geldiği belirtiliyor.
Ancak Türkiye’nin yeniden programa dahil olması için tüm şartların yerine getirilmesi gerekiyor. Özellikle S-400 sistemi ve CAATSA yaptırımları konusunda yaşanacak gelişmelerin sürecin geleceği açısından belirleyici olması bekleniyor.
Türkiye F-35 Projesine 2002’de Katıldı
Türkiye’nin F-35 serüveni 2002 yılında başladı. Ankara, F-35A Lightning II projesine katılan ülkeler arasında yer aldı. Bir yıl sonra, yani 2003’te Türk savunma sanayii şirketleri projenin imalat ve tedarik zincirine dahil edildi.
Türkiye’nin bugüne kadar F-35 programı kapsamında 1,4 milyar dolar ödeme yaptığı belirtiliyor. Programdan çıkarılmasının ardından hem uçakların geleceği hem de Türkiye’nin projedeki üretim rolü tartışma konusu oldu.
ABD’de depolanan 6 Türk F-35A’nın yeniden görüntülenmesi , yıllardır devam eden F-35 tartışmasını yeniden gündeme getirdi. Uçakların Türkiye’ye teslim edilip edilmeyeceği ise Ankara-Washington ilişkileri, S-400 meselesi ve CAATSA yaptırımlarıyla ilgili gelişmelere bağlı olacak. Şimdilik uçakların ABD’de muhafaza edildiği görülürken, Türkiye’nin programa dönüşü konusunda öngörülen dört aşamalı yol haritasının nasıl şekilleneceği önümüzdeki süreçte netleşecek.
